ट्रम्पले मागे इतिहासकै ठूलो सैन्य बजेटः विश्वको सुरक्षा रणनीतिमा ठूलो हलचल

काठमाण्डौ । अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले कंग्रेससमक्ष इतिहासकै ठूलो रक्षा बजेट प्रस्ताव गरेका छन्। 

फिस्कल इयर २०२७ का लागि १.५ ट्रिलियन डलर (करिब २०० खर्ब नेपाली रुपैयाँ) को यो बजेट प्रस्ताव अमेरिकी इतिहासमा सबैभन्दा ठूलो सैन्य खर्चको रेकर्ड हो। यो प्रस्तावले अमेरिकाको सैन्य शक्ति अभिवृद्धिलाई प्राथमिकता दिँदै घरेलु कार्यक्रमहरूमा कटौतीको संकेत गरेको छ। सेटोपाटीले चैत २१ मा यो समाचारलाई प्रमुखताका साथ कभर गरेको थियो।

ट्रम्पले यो प्रस्तावलाई “troubled and dangerous times” (समस्या र खतरनाक समय) को सन्दर्भमा प्रस्तुत गरेका छन्। गत जनवरी ८, २०२६ मा सार्वजनिक गरिएको यो योजनाले सन् २०२६ को ९०१ बिलियन डलरको रक्षा बजेटबाट करिब ५० देखि ६६ प्रतिशत वृद्धि गरेको छ। केही रिपोर्टहरूका अनुसार यो ४२ प्रतिशत बढी हो। प्रस्तावमा पेन्टागनका लागि आधारभूत १.१ ट्रिलियन डलर र थप ३५० बिलियन डलर बजेट रिकन्साइलिएसन प्रक्रियाबाट पारित गर्ने योजना छ।

बजेटको मुख्य फोकस के छ?

मिसाइल डिफेन्स शिल्ड: ‘गोल्डेन डोम’ जस्ता उन्नत मिसाइल रक्षा प्रणालीमा ठूलो लगानी। केही स्रोतहरूले यसमा १८५ बिलियन डलर छुट्ट्याउने उल्लेख गरेका छन्।

आधुनिक हतियार: F-35 जेट, युद्धपोत (बहरी वारशिप) र अन्य अत्याधुनिक प्रविधिमा खर्च।

सीमा सुरक्षा: १७५ बिलियन डलरसम्मको अतिरिक्त लगानी, जसलाई “historic” भनिएको छ।

समग्र सैन्य वृद्धि: यी खर्चहरूले अमेरिकालाई “Dream Military” बनाउने ट्रम्पको लक्ष्यलाई पूरा गर्ने दाबी गरिएको छ।

यो प्रस्तावसँगै ट्रम्प प्रशासनले शिक्षा, विदेश सहायता, पर्यावरण, स्वास्थ्य र सार्वजनिक सहायता कार्यक्रममा ठूलो कटौतीको योजना बनाएको छ। घरेलु खर्च १० प्रतिशत घटाउने र केही जिम्मेवारी राज्य तथा स्थानीय सरकारलाई सुम्पने रणनीति अपनाइएको छ।

ट्रम्पको यो कदम अमेरिकाको विदेश नीतिमा ‘वार मोड’ जस्तो देखिन्छ। केही रिपोर्टहरूले इरानसँगको द्वन्द्व, भेनेजुएला नेतृत्वलाई पक्राउ गर्ने अपरेसन र ग्रीनल्यान्ड जस्ता क्षेत्रमा रणनीतिक चासोको सन्दर्भ जोडेका छन्। राष्ट्रपति ट्रम्पले हालै भेनेजुएला नेता निकोलस मादुरोलाई पक्राउ गरी अमेरिका ल्याउने सैन्य अपरेसनको आदेश दिएका थिए। यस्तो पृष्ठभूमिमा यो बजेटले सैन्य तयारीलाई थप तीव्र बनाउने स्पष्ट संकेत गर्छ।

रक्षा उद्योगका स्टकहरूमा यो प्रस्तावपछि उतारचढाव देखिएको थियो। सुरुमा घटेका स्टकहरू पछि बढेका थिए, जसले ट्रम्पको ‘खरिद रोक्ने’ धम्की र बजेट वृद्धिको मिश्रित प्रभाव देखायो।

प्रतिक्रिया र प्रभाव

कंग्रेसमा: रिपब्लिकन सिनेटरहरूले यसलाई समर्थन गरे पनि केहीले ‘रियल टर्म्समा कटौती’ भएको टिप्पणी गरेका छन्। सिनेट आर्म्ड सर्भिसेस कमिटीका अध्यक्ष रजर विकरले बजेटलाई ‘ट्रम्पको सैन्य विकल्प घटाउने’ भनेर आलोचना गरे।

विश्व स्तरमा: यो बजेटले विश्वव्यापी सुरक्षा सन्तुलन प्रभावित पार्न सक्छ। चीन, रूस जस्ता प्रतिस्पर्धी राष्ट्रहरूले यसलाई चुनौतीको रूपमा हेर्न सक्नेछन्। नेपाल जस्ता साना राष्ट्रहरूका लागि भने अमेरिकी विदेश सहायतामा सम्भावित कटौतीले प्रभाव पार्न सक्छ।

आर्थिक प्रभाव: ठूलो सैन्य खर्चले मुद्रास्फीति बढाउने र फेडरल रिजर्भको ब्याज दर नीतिलाई प्रभावित पार्ने आकलन गरिएको छ।

यो प्रस्ताव अब कंग्रेसले पास गर्नुपर्ने छ। यदि पास भयो भने यो १९९९ पछिको सबैभन्दा ठूलो एकल पार्टी बहुमत जस्तै सैन्य नीतिमा परिवर्तन हुनेछ। सेटोपाटी जस्ता नेपाली मिडियाले पनि यसलाई अन्तर्राष्ट्रिय राजनीतिको प्रमुख घटनाका रूपमा उजागर गरेका छन्, जसले नेपालको विदेश नीति र क्षेत्रीय सुरक्षा प्रभावित पार्न सक्छ।

यो बजेटले ट्रम्पको ‘अमेरिका फर्स्ट’ नीतिलाई थप स्पष्ट पारेको छ। घरेलु कटौती र सैन्य वृद्धिको यो मिश्रणले विश्वमा नयाँ शीतयुद्ध जस्तो वातावरण सिर्जना गर्न सक्छ। नेपालले यसलाई नजिकबाट हेर्नुपर्ने समय आएको छ: किनकि अमेरिकी सहयोग, विकास बजेट र वैश्विक स्थिरतासँग नेपालको अर्थतन्त्र जोडिएको छ। 

(यो रिपोर्ट विभिन्न अन्तर्राष्ट्रिय समाचार एजेन्सीहरू (एपी, सीएनएन, रोयटर्स, एनडीटीभी आदिमा आधारित छ।)