बजेटको दिन प्रधानमन्त्रीको खुट्टामा थियो १४ सयको नेपाली जुत्ता

काठमाडौं । बजेटका दिन सबैको नजर अर्थमन्त्री डा. स्वर्णिम वाग्लेतर्फ थियो। कसले कर छुट पायो, कसको तलब बढ्यो, कुन क्षेत्रमा कति बजेट पर्‍यो-देशभर यही चर्चा चलिरहेको थियो।

तर संघीय संसद भवनभित्र एउटा अर्को दृश्य पनि चुपचाप घटिरहेको थियो, जसले नेपाली ब्राण्डप्रेम र आर्थिक राष्ट्रवादबारे एउटा रोचक कथा सुनाइरहेको थियो।

प्रधानमन्त्री बालेन शाहको खुट्टामा त्यो दिन कुनै महँगो विदेशी ब्राण्ड थिएन। न त चर्चित अन्तर्राष्ट्रिय स्पोर्ट्स कम्पनीको लोगो नै देखिन्थ्यो। उनी लगाएर पुगेका थिए- नेपालमै बनेको गोल्डस्टार।

कालो पहिरनमा सेतो स्निकर लगाएर संसद पुगेका प्रधानमन्त्री शाहले बजेट भाषण सकिएपछि गोल्डस्टार उत्पादन गर्ने किरण सुजुकी कम्पनीकी मुख्य लगानीकर्ता तथा सांसद विदुषी राणालाई जुत्ता नै देखाए।

"हेर्नुस्, गोल्डस्टारको जुत्ता लगाएको छु," प्रधानमन्त्रीले मुस्कुराउँदै भनेका थिए।

त्यो सुनेर विदुषी राणा केहीबेर त छक्कै परिन्।

"प्रधानमन्त्रीले हाम्रो जुत्ता लगाउनुहुन्छ भन्ने मैले कल्पना नै गरेकी थिइनँ," उनले प्रतिक्रिया दिइन्। "उहाँले रिसर्च गरेर नै जुत्ता रोज्नुभएको रहेछ।"

प्रधानमन्त्रीले लगाएको जुत्ता गोल्डस्टारको नयाँ 'आर्क सिरिज' रहेछ, जसको बजार मूल्य करिब १४ सय रुपैयाँ छ।

१४ सयको जुत्ता, तर प्रतीक धेरै ठूलो

राजनीतिमा कहिलेकाहीँ शब्दभन्दा प्रतीकले बढी प्रभाव पार्छ।

कुनै प्रधानमन्त्रीले नेपाली उत्पादनको कुरा भाषणमा गर्नु एउटा कुरा हो। तर आफैंले नेपाली उत्पादन प्रयोग गर्नु अर्को कुरा।

बालेन शाहले बजेटकै दिन नेपाली ब्राण्डको जुत्ता लगाएर संसद पुग्नु संयोग मात्र हो कि सचेत सन्देश ? यसको उत्तर उनी आफैंले दिनुपर्ने विषय हो। तर सामाजिक सञ्जालमा यसले चर्चा पाउने सम्भावना भने बलियो देखिन्छ।

किनकि यो केवल जुत्ताको कथा होइन।

यो त्यही गोल्डस्टार हो, जसले पाँच दशकभन्दा बढी समयदेखि नेपाली बजारमा संघर्ष गरिरहेको छ।

युद्ध, नाकाबन्दी र नोटबन्दी पार गरेको ब्राण्ड

गोल्डस्टारको इतिहास केवल व्यापारिक सफलता वा असफलताको कथा मात्र होइन।

५५ वर्ष पुरानो यो ब्राण्डले विभिन्न राजनीतिक र आर्थिक उथलपुथल झेलेको छ।

माओवादी द्वन्द्वताका गोल्डस्टारका जुत्ता विद्रोही पक्षले प्रयोग गर्ने गरेको चर्चा भएपछि कम्पनीले अनपेक्षित बजार चुनौती सामना गर्नुपरेको थियो। त्यसपछि भारतीय नोटबन्दी, नेपाल–भारत नाकाबन्दी, आयातित ब्राण्डसँगको प्रतिस्पर्धा: सबै पार गर्दै ब्राण्ड अझै बजारमा टिकिरहेको छ।

आज कम्पनीमा करिब ३ हजार श्रमिक कार्यरत छन्। अझ रोचक कुरा, तीमध्ये करिब ७० प्रतिशत महिला छन्।

अर्थात्, गोल्डस्टार केवल जुत्ता होइन, हजारौँ नेपाली परिवारको रोजगारीसँग जोडिएको उद्योग पनि हो।

प्रधानमन्त्रीको एउटा 'ब्राण्डिङ'

नेपालमा राजनीतिक नेतृत्वले नेपाली उत्पादनको प्रयोग गरेर त्यसको अप्रत्यक्ष प्रचार गरेको उदाहरण धेरै भेटिँदैन।

यही कारण विदुषी राणा पनि उत्साहित देखिइन्।

"नेपालको कुनै प्रधानमन्त्रीले गोल्डस्टार लगाएको मलाई सम्झना छैन," उनले भनिन्। "प्रधानमन्त्रीले लगाइदिनुभयो, यसले नेपाली ब्राण्डको पहिचान बढाउन मद्दत गर्छ भन्ने आशा छ।"

संयोग पनि कस्तो भने, यही दिन सरकारले बजेटमार्फत स्वदेशी उत्पादन, उद्योग र नेपाली ब्राण्ड प्रवर्द्धनका विभिन्न कार्यक्रम घोषणा गरेको थियो।

एकातिर बजेटले नेपाली उत्पादनलाई प्रोत्साहन गर्ने कुरा गर्‍यो। अर्कोतिर प्रधानमन्त्रीको खुट्टामा नेपाली जुत्ता देखियो।

सायद त्यसैले बजेटको दिनको एउटा रोचक निष्कर्ष यस्तो पनि हुन सक्छ: अर्थमन्त्रीले संसदमा स्वदेशी उद्योगको नीति पढिरहेका थिए, प्रधानमन्त्रीले खुट्टामा त्यसको उदाहरण लगाएका थिए।