बजेट भाषण बुझ्न गाह्रो लाग्छ ? यी शब्द बुझ्नुभयो भने अर्थमन्त्रीको पूरा भाषण सजिलै बुझ्नुहुन्छ !

काठमाडौं । सरकारले हरेक वर्ष जेठ १५ गते संसदमा बजेट प्रस्तुत गर्छ। तर बजेट भाषण सुन्दा अधिकांश नागरिकलाई एउटा समस्या हुन्छ: अर्थमन्त्रीले प्रयोग गर्ने आर्थिक र प्राविधिक शब्दहरू बुझ्न गाह्रो लाग्नु।

‘राजस्व’, ‘वित्तीय व्यवस्था’, ‘पुँजीगत खर्च’, ‘भन्सार महसुल’, ‘जीडीपी’, ‘मुद्रास्फीति’, ‘वित्तीय समानीकरण अनुदान’ जस्ता शब्द बजेट भाषणमा बारम्बार दोहोरिन्छन्। तर यिनको अर्थ नबुझ्दा बजेटले वास्तवमा कसलाई के दियो, अर्थतन्त्रलाई कता लैजान खोज्यो र आम नागरिकको जीवनमा कस्तो प्रभाव पार्छ भन्ने कुरा बुझ्न कठिन हुन्छ।

यही कारणले बिजशालाले बजेट भाषणमा सबैभन्दा धेरै प्रयोग हुने ५० महत्वपूर्ण आर्थिक शब्दहरूको सरल व्याख्या तयार गरेको छ। यी शब्द बुझ्नुभयो भने शुक्रबार सार्वजनिक हुने बजेटको हरेक घोषणा सजिलै बुझ्न सक्नुहुनेछ।

बजेट बुझ्न किन आवश्यक छन् यी शब्द ?

बजेट केवल सरकारको आम्दानी र खर्चको सूची होइन। यसले कर बढ्ने कि घट्ने, नयाँ सडक बन्ने कि नबन्ने, कर्मचारीको तलब बढ्ने कि नबढ्ने, निजी क्षेत्रलाई सुविधा मिल्ने कि नपाउने, सेयर बजार र बैंकिङ क्षेत्रलाई कस्तो प्रभाव पर्ने भन्ने संकेत दिन्छ।

उदाहरणका लागि, अर्थमन्त्रीले ‘पुँजीगत खर्च बढाइयो’ भनेको सुन्नुभयो भने त्यसको अर्थ विकास निर्माणमा बढी रकम खर्च गर्ने योजना हो। ‘बजेट घाटा’ बढेको घोषणा भए सरकारले थप ऋण लिनुपर्ने अवस्था आउन सक्छ। ‘कर छुट’ घोषणा भए कुनै उद्योग वा क्षेत्रलाई राहत मिल्न सक्छ।

बजेट भाषणका ‘स्टार’ शब्द

यस वर्षको बजेटमा पनि केही शब्द सबैभन्दा बढी सुनिने सम्भावना छः

राजस्व –सरकारले उठाउने आम्दानी

पुँजीगत खर्च – विकास निर्माणमा हुने खर्च

जीडीपी – देशको कुल उत्पादनको आकार

मुद्रास्फीति – महँगीको अवस्था

विप्रेषण (रेमिट्यान्स) – विदेशबाट भित्रिने रकम

आन्तरिक ऋण र वैदेशिक ऋण – सरकारले लिने ऋण

पुँजी बजार – सेयर बजारसँग सम्बन्धित क्षेत्र

पीपीपी मोडल – सरकार र निजी क्षेत्रको संयुक्त लगानी

स्टार्टअप र नवप्रवर्तन – नयाँ व्यवसाय तथा नवीन सोचलाई प्रोत्साहन गर्ने अवधारणा

आम नागरिकलाई कुन शब्दले बढी असर गर्छ ?

विशेषज्ञहरूका अनुसार ‘आयकर’, ‘भ्याट’, ‘भन्सार महसुल’, ‘मुद्रास्फीति’, ‘सहुलियतपूर्ण कर्जा’ र ‘क्रयशक्ति’ जस्ता शब्दले आम नागरिकको दैनिक जीवनमा प्रत्यक्ष प्रभाव पार्छन्। यी विषयमा बजेटले गर्ने निर्णयले बजार मूल्य, रोजगारी, लगानी र व्यक्तिगत आयमा असर पार्न सक्छ।

यसैले बजेट भाषण केवल सांसद, कर्मचारी वा अर्थशास्त्रीका लागि मात्र होइन। व्यवसायी, लगानीकर्ता, कर्मचारी, विद्यार्थीदेखि आम नागरिकसम्मका लागि यसको अर्थ बुझ्नु उत्तिकै महत्वपूर्ण छ।

अर्थमन्त्रीको बजेट भाषण सुन्नुअघि यी ५० शब्दको अर्थ बुझ्नुभयो भने बजेट केवल अंक र तथ्यांकको दस्तावेज होइन, तपाईंको जीवन र व्यवसायसँग जोडिएको आर्थिक मार्गचित्रका रूपमा बुझ्न सजिलो हुनेछ।